Vanmorgen heb ik met een Emmeloorder mede-organist het orgel van de Buitenkerk in Kampen bespeeld.
We werden ontvangen door Ton van den Berg, de vaste organist. Voor een fles wijn en een bos bloemen was hij bereid ons toe te laten. Hij heeft het orgel kort gedemonstreerd en ons vervolgens "vrij spel" gegeven. We konden de sleutel zo'n drie uur later weer bij hem thuis afgeven.
Het voordeel van met z'n tweeën spelen is dat je de kerk in kunt lopen en ook daar kunt luisteren.
OpbouwHet orgel heeft een bijzondere opbouw, getuige de dispositie van Hoofdwerk en Onderpositief: een hoofdwerk zonder 2-voeter, een Trompet op het positief en een cornet op 16 voets basis. Ik ga proberen een impressie te geven van het orgel. Zie ook:
http://77.164.15.22/scripts/wwwopac.exe?da...E=NL&LIJST=langHoofdwerkDe Prestanten zijn zo goed als allemaal 16e eeuws, met een hoog loodgehalte. Dit hoor je dan ook terug: een bijzonder fraaie vocale klank.
De Prestant 8 alleen vult de hele ruimte al heel goed; een mooie hese boventoon en tegelijk enorm veel grond.
De Octaaf 4 is, net als de 8 voets Prestant, vrij 'mild' voor een prestantregister, maar de combinatie is ruimschoots genoeg voor 'onder' de Mixtuur en Scherp. Samen geven ze een heldere, zilverachtige klank die desondanks niet schreeuwerig wordt. Het hele plenum ademt rust, zelfs bij het volle werk.
De Quintadeen is naar verhouding mild en zacht. Daardoor is hij al snel bruikbaar.
De Fluit 4 is uit vijftienzoveel en bijna puur lood. Zeer vol en breed van klank. Ook voor de Fluit Dous 8 geldt dat die een enorm volle toon geeft.
De combinatie Prestant 8 - Fluit 4 is ronduit schitterend.
OnderpositiefHinsz heeft voor de Fluiten van het positief heel duidelijk tegenhangers willen maken voor het Hoofdwerk, de klank is totaal anders: minder grondtoon en wat lieflijker. Dit maakt echospel met de Fluiten erg boeiend en levendig.
De Gedekte Quint is vooral een uitkomend register, in het (gekoppelde) kleine plenum voegt hij niet echt veel toe, maar de solistische klank is bijzonder fraai.
Hetzelfde geldt voor de Gemshoorn 2 voet. Deze is uitkomend met de Holpijp bijzonder mooi tegen één van de twee achtvoeters van het hoofdwerk. Een 'fluitenplenum' tegen het hoofdwerk heeft geen nut, omdat het hoofdwerk geen duidelijke uitkomende stemmen heeft.
Daarvoor biedt het Onderpositief echter genoeg mogelijkheden, met de al genoemde Quint en Gemshoorn, maar zeker ook door de beide Tertsvulstemmen:
de Cornet is op 16 voets basis, dat is even een ander geluid dan je verwacht, zeker omdat de basis van dit werk maar vier voet is. Het is wel een bijzonder "eigen" geluid; de Cornet is erg mild, eigenlijk is begeleiding met alleen de Prestant 8 genoeg, de Octaaf 4 is alweer te veel.
De Sesquialter is helderder. Van alle Prestantregisters is deze het meest boventoonrijk. Een duidelijke uitkomende stem.
Ook erg goed te gebruiken in een "vierstemmige" registratie met de Trompet en dan naar het Hoofdwerk gekoppeld.
Die Trompet (die overigens met zijn bekers in het hoofdwerk steekt) is in verhouding tot het "grote plenum" erg mild. Ook hier weer een heel vocale klank, die een veel ouder orgel doet vermoeden.
PedaalOorspronkelijk had dit werk alleen een Trompet 8 voet. Bijzonder geschikt voor een uitkomende melodie in tenor. Wanneer je het hoofdwerk aankoppelt (later aangebrachte pedaalkoppel) blijft die Trompet zelfs bij een plenum met Mixtuur en Scherp hoorbaar, zij het ietwat zacht.
Van mij zou deze Trompet wel wat meer 'body' mogen hebben.
De Subbas 16 en Octaaf 8 heb ik vooral als basregisters gebruikt, de Octaaf 8 is te zacht en te beperkt van boventoon om als uitkomende stem te gebruiken (de fluiten 8 voet zijn daarvoor gewoon te fors).
ConclusieEen bijzonder inspirerend orgel, waar ik na 3 uur nog lang niet op was uitgekeken. Je hebt het gevoel een veel ouder orgel te bespelen dan de vermelde "Hinsz 1754".
Hoewel de 'grote broer' in de Bovenkerk de beroemdste Hinsz van de stad is, waag ik te betwijfelen welke ik mooier vind... Het 'kleintje' van de Buitenkerk is toch wel heel erg mooi.
Je hebt in ieder geval veel meer "door" wat je zelf speelt, omdat het pijpwerk wat dichterbij staat. Verder is de akoestiek net iets minder "tè" dan de Bovenkerk, waardoor details veel beter hoorbaar blijven in de ruimte. De goed bewaarde klank van de Prestanten maken dat dit orgel veel "ouder" klinkt dan de grote Hinsz. Op dit orgel kun je veel meer oude muziek kwijt dan in de Bovenkerk. Daar hebben ze natuurlijk een koororgel daarvoor. Ik heb het gevoel dat het orgel van de Buitenkerk daar misschien wel meer op lijkt dan op het hoofdorgel.
Omdat mijn notenlezen belabberd is heb ik veel in oude stijl geïmproviseerd, dit tot mijn grote genoegen.
Wat er op dit orgel aan literatuur goed zou klinken?
Vooral van Sweelinck (echt veel beter dan je zou verwachten) tot Bach.
Heb je het gevoel iets aan stemmen tekort te komen? Nee. Het concept is, ondanks wat beperkingen, toch bijzonder compleet te noemen.
Is er dan niets negatiefs te melden? Jawel: wat zou dit orgel ontzettend goed klinken in een ongelijkzwevende stemming. Al is het, gezien het liturgisch gebruik, zo goed als ondenkbaar dat die ooit zal worden aangebracht.
Kortom: alle reden om nog eens terug te gaan. Een regelrechte aanrader, zeker als de Bovenkerk boven je budget ligt.
