In goede harmonie, Harmonisatie van de Geneefse Psalmen

Enkele dagen geleden heb ik uit nieuwsgierigheid het boekje 'In goede harmonie' van Bert Matter en Peter Molenaar besteld. Het gaat over het praktisch harmoniseren (begeleidingspraktijk) van o.a. de melodieen van de Geneefse Psalmen, maar kan ook toegepast worden op liederen uit het Liedboek.

Ik ben vrij enthousiast over dit boekje: in plaats van de vele koraalboeken die in de omloop zijn, leer je hier op een heel efficiente manier zelf harmoniseren. Stapje voor stapje wordt alles uitgelegd en het is niet zo moeilijk. Voordeel is dat je niet zo veel kennis nodig hebt en toch klinkt het het goed. Ik heb natuurlijk begeleidingspraktijk gehad op het Conservatorium, maar dit is toch net even anders. Wat zijn jullie ervaringen met dit boekje?

Naar mijn mening een aanrader voor elke organist. Je kunt het via verschillende muzieksites voor een bescheiden bedrag van ong. 20 euro bestellen.

Ik heb het boekje al jaren in de kast liggen, met bijbehorend cassettebandje. Laat ik nu geen cassettedeck meer hebben.... Wordt tegenwoordig met cd geleverd, dus ik zal 'm zelf nog even over moeten zetten (heb apparatuur/software wel in huis).

Met de methode ben ik op advies van mijn leraar ooit eens begonnen, zonder er echt diepgravend mee bezig te zijn. Ik roep al jaren dat ik het weer op wil pakken, maar kom er niet aan toe. Er valt zoveel te spelen...

Persoonlijk vind ik de bundels van Stephen Taylor wat toegankelijker door meer uitleg en uitgebreidere behandeling.

Ik weet niet of toegankelijker het goede woord is bij Taylor, maar je raakt hier wel het zwakke punt van de methode van Molenaar en Matter: het is een heel makkelijk systeem waarbinnen je veel kunt variëren, maar buiten de vermelding dat kwint- en octaafparallellen vermeden dienen te worden, wordt er niet ingegaan op de regels van de harmonieleer. Met andere woorden, hoe bruikbaar het ook is, je wordt er niet veel wijzer van. Het is eigenlijk een kunstje dat je jezelf aanleert.

'In goede harmonie' zal ondanks dat in de meeste gevallen een heel nuttig boekje blijken; alles beter dan een psalmbegeleiding die zich van septiemakkoord naar septiemakkoord voortsleept...

In mijn lespraktijk maak ik dikwijls gebruik van een combinatie van de twee genoemde methoden. Dat werkt heel goed! Je kunt de methoden heel complementair t.a.v. elkaar gebruiken en je bent al snel met zowel de psalmen als de gezangen uit het Liedboek bezig.

Ik ben, toen ik orgelles had, ooit begonnen met het boekje 'In goede harmonie' maar heb er niet veel mee gedaan.
Ten eerste omdat ik zelf toen al veel over akkoordenleer en muziektheorie bij elkaar gesprokkeld had en het niveau van het boekje te laag vond.
Ten tweede omdat de manier van harmoniseren een akkoordligging tegenover een zangnoot was. Aangezien ik graag wou leren hoe je gregoriaans, de acclamaties en de Nederlandse missen moest harmoniseren kon ik er toen niet veel mee.

Ik ben toen over gestapt op de boeken van Hennie Schouten.
Met Schouten leerde je de harmonieleer en ging je harmoniseren vanuit een koorzetting SATB en niet vanuit akkoordliggingen. Dat sprak mij veel meer aan. Het belangrijkste blijft echter een goede leraar die je vertelt waarom je dingen wel of niet moet doen.

Mijn advies zou zijn: kijk hoe een genie als Bach het deed.
Neem de bundel met vierstemmige koralen erbij, en bestudeer zowel het accoordgebruik als de stemvoeringen. Je leert dan ook meteen het belang van doorgangsnoten, voorhoudingen en andere "versieringen" van de kale harmonie.

Bedankt voor jullie reacties. Natuurlijk, als je al harmonie en begeleidingspraktijk hebt gestudeerd voegt het boekje wellicht niet zoveel toe. Zelf ook 5 jaar begeleidingspraktijk gehad, er zijn natuurlijk interessantere manieren om te harmoniseren. Ook Schouten heb ik afgewerkt en daar leer je veel meer.

Maar zoals Gerwin aangeeft: het is een nuttig boekje om eenvoudig maar efficient te leren harmoniseren. Alles beter dan de vele koraalboeken die in de omloop zijn.

Tot slot: zoals Rob aangeeft, zijn de koralen van Bach gewoonweg het allerbeste studiemateriaal. Ik heb me er een tijdje mee bezig gehouden, het is ongelofelijk hoe Bach een melodie 4-st harmoniseert.

Dat is interessant. Ik kreeg destijds ook het advies om bij Breitkopf het boek met de 371 koralen van Bach te kopen. "Kijk eens naar de verschillende zettingen van dezelfde melodie en speel ze eens door, dan hoor je hoe belangrijk de harmonie is en wat het met een melodie kan doen".

En inderdaad, een schitterend en leerzaam boek.

Het viel me toen ook op dat Bach het lied O Schepper Geest in verschillende modi harmoniseerde.
Het staat zowel in bes als in F genoteerd. Waar wij dus strak vast houden aan hoe het moet, daar was Bach al veel verder.

Licht eens toe?

Bach leefde in een tijd dat de moderne majeur-mineur tonaliteit al vaste vormen aangenomen had, en hijzelf gaf gebruikte graag geavanceerde harmonieën als expressiemiddel. Maar de koraalmelodieën die hij gebruikte, zaten nog verankerd in de middeleeuwse modaliteit.
Het is interessant om te bestuderen hoe hij bijvoorbeeld het bekende koraal "Herzlich tut mich verlangen (O Haupt voll Blut und Wunden)" harmoniseert. De melodie is geschreven in een duidelijke vierde modus (e-a modus), dus niet a-klein. Als we Bach's harmonisaties van deze melodie (10 in totaal) doorspelen, valt op hoe compleet verschillend ze allemaal zijn, en hoe Bach de modale melodie telkens in een heel ander harmonisch jasje steekt. Eigenaardig is ook dat drie van de 10 bewerkingen eindigen met een majeur-accoord in tertsligging (in de e-a modus is dat dus een C-groot accoord) en dat deze alle drie in de Mattheus-Passion te vinden zijn...

Als iemand beide methoden heeft liggen en er voor een zacht prijsje, houd ik mij aanbevolen. (ik denk niet dat de nieuwprijs (€70+) aan mijn kwart talent is besteed.)