Vollebregt zijn grootste orgel verhuisd, verhuizing binnen het gebouw

[Nico van Duren]

Een minder gelukkige overplaatsing van Vollebregt zijn grootste orgel in Den Bosch.

[Nico van Duren]

Nieuwe situatie
Het orgel werd fors ingekort en verstopt...

Foto: Piet Bron

[Martijn]

Jammer dat ze met de verhuizing de oude balustrade niet hebben mee genomen... Die past toch wel echt bij de kas (misschien wat minder in de kerk). Niet dat je die echt zou kunnen zien in de nieuwe situatie, maar toch.

[Philip van den Berg]

volgens mij is de oude balustrade nog aanwezig en wel op z'n oude plek achter in de kerk tegenover het orgel. Het orgel zou daar niet alleen visueel better tot z'n recht komen maar ook acoustisch (...). Nu moet het geluid eerst een soort tunnel door, voordat het in de centrale koepelruimte komt. Omdat de kerk een weelderige akoustiek heeft, klink het orgel zodoende indirect en verwaaid. Zie de onderstaande foto's*. Wat op de linker foto opvalt is dat de kast weer wat hoger oogt dan de hieronder geplaatste afbeeling.

Bij mijn weten wilde men in 1914 het instrument dichter bij het liturgisch centrum hebben, iets wat voor die tijd tamelijk vooruitstrevend was. Met de enorme nagalm van de koepel kan ik mij voorstellen dat men voor de korste afstand priester - orgel heeft gekozen. Ik weet echter niet of dit geheel naar de zin was was van de firma Maarschalkerweerd & Zoon (n.a.w. medevennoot Cornelis Hermanus van Brussel), die de overplaatsing verzorgde. Michaël Maarschalkerweerd, die als sinds 1913 ziek was en in 1915 kwam te overlijden, hechtte bij het plaatsen van zijn instrumenten aan een goede ruimtewerking en zag het midden van de kerk als ideale plaats voor het orgel.

Ik heb het orgel in de jaren 1991-1993 regelmatig mogen bespelen, zowel in de mis als om te oefenen, omdat ik het genoegen had in de oude pastorie naast de kerk aan de Kruisbroedershof te wonen. Op het kaartje is dat het gebouwtje links naast het koor van de kerk, onder het riviertje de Binnendieze (dat trouwens onder de kerk doorloopt). Binnen mijn kennissenkring stond ik dan ook bekend als de Kruisbroeder. De mooiste ervaring was om via een van de torens aan de achterzijde van de kerk, een dakgoot en de ruimte tussen de koepel en het dak naar kleine torentje te klimmen, en met uitzicht over de stad en naar het zuiden tot Vught een glaasje wijn te nutigen. Of toen het dak van de kerk met een kraan moest worden bekeken i.v.m. een restauratie, en ik in het bakje mee mocht. Ik moet nog ergens enkele tientallen dia's hebben van de 'Cathrien' uit de lucht. Dat waren nog eens tijden ...

Met een melancholieke groet,

Philip


* de linker afbeelding is afkomstig van www.brabantorgel.nl, de rechter twee van www.willemhormann.nl.

Attached Image (Click thumbnail to expand)

[Philip van den Berg]

een foto van de Binnendieze die onder de kerk stroomt, zodat dit deel - hoe kan het ook anders - de Kerkestroom heet. Op de foto is duidelijk zichtbaar dat de vorm van het middeleeuwse koor van de kerk in 1914 onaangetast is gelaten. (foto vanhttp://noordbrabantchurches.tripod.com/)

Attached Image (Click thumbnail to expand)

[Philip van den Berg]

nog een foto* van de Kerkestroom, nu van de andere zijde, die zoals duidelijk zichtbaar is onder het koor van de kerk doorloopt. Een mooi beeld; stromen van levend water die uit de kerk komen. Het oude pandje rechts is het eerder genoemde onderkomen van uw voormalige Kruisbroeder. Onder was de sacristie, op de eerste verdieping de woonvertrekken alsmede de keuken, en op zolder de slaapkamers (met zoals eerder op deze site vermeld, uitzicht door de kerkramen op het Vollebregt-orgel).

Philip

* afkomstig van www.brabantfoto.com

Attached Image (Click thumbnail to expand)

[Philip van den Berg]

voor een ieder die even door de bomen het bos niet meer ziet: alles foto's betreffen één en dezelfde kerk. In chronologisch overzicht (gegevens o.m. afkomstig van www.willemhormann.nl)

• de middeleeuwse kerk dateert 1533 en was oorspronkelijke een kloosterkerk van de paters Kruisheren of Kruisbroeders
• in 1569 werd het de parochiekerk van Ste. Catharina
• in de 17e eeuw ging het gebouw over in protestante handen
• in 1810 kregen de rooms-katholieken hun kerk weer terug
• in 1842 werd de kerk omgebouwd tot Waterstaatskerk, het Vollebregt-orgel is in 1851 geplaatst
• vanaf 1914 werd de kerk met behoud van achterportaal en koorruimte drastisch vergroot en voorzien van één van de eerste koepels van gewapend beton; hierbij verhuisde het orgel van achter in de kerk (waar de balustrade bewaard bleef) naar de ruimte achter het altaar, waarbij de kast iets werd ingekort en de dispositie op enkele punten werd gewijzigd door Maarschalkerweerd & Zoon
• er circuleren verschillende jaartallen wanneer de grote kerkombouw en de orgeloverplaatsing voltooid waren; volgens mijn informatie heeft dit alles (gedeeltelijke sloop + herbouw) enkele jaren in beslag genomen en is het orgel pas in 1917 weer herplaatst
• het orgel is in 1956 door Verschueren flink gewijzigd
• begin jaren 90 was het instrument als tamelijk bouwvallig; het wacht momenteel op een restauratie waarbij alleen sprake is van technisch herstel; op termijn zou een volledige reconstructie van dit grootste Vollebregt-orgel erg interessant zijn

Hieronder nog een foto van de oude galerij (bron: orgelsite). Ik heb het nooit gemeten, maar .... zou het orgel met z'n oorspronkelijke hoogte er passen? Een feit is wel dat met de liturgische opstelling na Vaticanum II de priester nauwelijks verder van de oude galerij staat als van de nieuwe. En als de fantasie toch bezig is: zou het niet nog veel beter klinken de oude galerij iets naar voren te plaatsen, waardoor het orgel rechtstreeks in de koepel klinkt? Dan zou het front in oorspronkelijke hoogte zeker passen ....

Groeten,

Philip

Attached Image (Click thumbnail to expand)

[Evert-Jan de Graaf]

Ik had het gelezen over de verplaatsing. Ik vind dit echt grote schande. Wie bedenkt er nou zoiets....